Kolegiata pw. Bożego Ciała w Jarosławiu

Tadeusz Żychiewicz, wieki mistrz słowa napisał tak o Duchu Świętym ubierając swą wypowiedź w formę modlitwy: „Ty jesteś najprostszy. Duchu Święty. Mówić o Tobie trudno, bo nauczeni ludzkich zawiłości, nie umiemy jasno wyrazić tego, co proste i zwyczajne. Zresztą, jakimi słowami ludzkimi można wyrazić to, co jest Boże, co Boga samego dotyczy? Ty Boże, Duchu Święty, jesteś niewyrażalny, bo żadne ludzkie słowa nie są w stanie wyrazić prawdy o Tobie”.

Dlatego, że trudno mówić ludzkim językiem o Bogu, o Duchu Świętym posługujemy się symbolami Ducha Świętego. Symbole ułatwiają nam zrozumienie różnorodnych form działania Ducha Świętego (1Kor.12:12-13). Symbol jest znakiem głębiej ukrytej treści, jest to coś co łączy (gr. symbalein - łączyć [w jedno]). To co widzialne z tym co niewidzialne. Znaczenie znaków i symboli ma swe korzenie w dziele stworzenia i w kulturze ludzkiej (por. KKK 1145). Niepojęty Bóg wkracza w nasz świat często za pomocą symboli, które nie tylko Go wskazują, ale i uobecniają.

Duch Święty przedstawiany jest w wielu symbolach a każdy z nich oddaje jakąś część Jego istoty. W ikonografii chrześcijańskiej tradycyjnym i najczęściej spotykanym symbolem Ducha Świętego jest gołębica. Przedstawienie Ducha jako gołębicy jest najbardziej popularne, powszechne i kojarzone z Duchem Świętym. Jak bardzo w świadomość naszą weszło to, że gołębicę kojarzymy z DUCHEM ŚWIĘTYM, niech świadczy fakt , że w naszej Kolegiacie możemy spotkać 10 przedstawień Ducha Świętego, w tym aż 9 razy jako gołębicę a tylko raz jako obłok i ogniste języki. Podczas czuwania modlitewnego w wigilię Zesłania Ducha Świętego w wędrówce po Kolegiacie odkrywaliśmy patrząc na symbol Ducha Świętego kim jest, jaką pełni funkcję w życiu Kościoła. Dwukrotnie przedstawiana Trójca Święta zawiera symbol gołębicy, głosząc prawdę, że Duch Święty jest Bogiem. Dwa obrazy Chrztu Jezusa w Jordanie oczywiście z symbolem gołębicy, przywołują nie tylko wydarzenie z nad Jordanu, ale też przypominają nam nasz chrzest i zstąpienie Ducha na każdego z nas. Na czas Święta Zesłania na ambonce był umieszczony dodatkowo obraz gołębicy, aby przypomnieć, że autorem głoszonego słowa jest Duch Święty i nie można przyjąć owocnie słowa, doświadczyć jego mocy bez odwołania się do Ducha Świętego. Stąd też ważny jest witraż z gołębicą i papieską modlitwą: „Niech zstąpi Duch Twój, i odnowi oblicze ziemi”, którą warto odmawiać w różnych sytuacjach życiowych. O działaniu Ducha Świętego przypomina piękny fresk zwiastowania, a także gołębica przy wejściu do świątyni w holu oraz w zakrystii.

Rzeczywiście najczęściej spotykanym symbolem Ducha Świętego jest gołębica ponieważ taki symbol wybrał sobie sam Duch Święty, kiedy pojawił się nad Chrystusem w rzece Jordan. W Ewangelii św. Jana czytamy: „Jan dał takie świadectwo: «Ujrzałem Ducha, który jak gołębica zstępował z nieba i spoczął na Nim. Ja Go przedtem nie znałem, ale Ten, który mnie posłał, abym chrzcił wodą, powiedział do mnie: Ten, nad którym ujrzysz Ducha zstępującego i spoczywającego nad Nim, jest Tym, który chrzci Duchem Świętym. Ja to ujrzałem i daję świadectwo, że On jest Synem Bożym»” (J 1,31-34). Tak pisze św. Jan, podobnie inni ewangeliści… Dlaczego jednak gołębica? Mimo, że ten symbol jest najbardziej znany równocześnie najbardziej trudny do interpretacji i wymaga szczególnych objaśnień. Znacznie łatwiej przyjąć symbolikę ognia, wody, a nawet wichru, które to symbole rozczytywaliśmy w latach ubiegłych.

Nigdzie w NT nie jest powiedziane, że Duch Święty był gołębicą. Mamy do czynienia z porównaniem „jakby gołębica”. Utkwił mi w pamięci jeden z wykładów na Nowym Testamencie ks. profesora Tadeusza Szczurka, który tłumaczył dlaczego jako gołębica ukazał się Jezusowi Duch. Ksiąc Profesor, tłumaczył, że gołąb ma inny lot niż pozostałe ptaki, odznaczający się spokojem i łagodnością, ma charakterystyczne zsiadanie. W zlocie gołębicy jest coś z ufności, jest coś z przyjaźni. Gołębie są bardzo miłe. Duch zstępujący jak gołębica – a więc Duch Święty przychodzi jak przyjaciel, ktoś najmilszy dający radość, inny ptak nie przyleci do człowieka.

Symbol gołębicy odnajdujemy w Księdze Rodzaju, gdzie czytamy, że nad wodami chaosu unosił się Duch Boży (Rdz 1,2). Dokładne tłumaczenie brzmi Duch Boży „trzepotał skrzydłami”. Możemy więc przyjąć, że mamy tu po raz pierwszy ukazany symbol Ducha Świętego, wskazujący na gołębicę… Biblijne opowiadanie o potopie, które symbolizuje dokonujące się podczas chrztu oczyszczenie i odrodzenie się człowieka dla życia w Bogu, nawiązuje do obrazu Ducha Świętego w postaci gołębicy. Wypuszczona przez Noego gołębica powraca niosąc w dziobie świeżą gałązkę z drzewa oliwnego (Rdz 8,8-11). Był to znak, że ziemia znowu nadaje się do zamieszkania. Przyniesiona gałązka oliwna przez gołębicę była obwieszczała, że niszczące wody opadają i wyłania się z nich nowy świat, oczyszczony i obmyty przez nie z win. Ziemia była zanurzona i wynurzyła się, podobnie jak człowiek podczas rytuału chrztu w wodzie, i pojawił się ten sam ptak.

Gołębica stała się symbolem Ducha Świętego najwidoczniej ze względu na swe życzliwe usposobienie. Działalność Jezusa od początku wskazywała na współczucie dla ludzkości. Jezus nie tylko okazywał swoje współczucie uzdrawiając i cudownie żywiąc tłumy ludzi, ale również poprzez chęć złożenia własnego życia w ofierze za ludzkość. Zstąpił na Jezusa niby cielesna gołębica, bo Jezus daje nowe życie, buduje nowe relacje z Bogiem i z ludźmi, odnawia świat. Duch Święty to dzieło dokonane przez Jezusa będzie czynił aktualne w każdej godzinie istnienia świata, będzie uobecniał dokonane zbawienie do końca świata. Patrząc na symbol gołębicy odczytujemy działanie Ducha Świętego, który uświęca człowieka w sakramentach Świętych, przez działanie Ducha Świętego otrzymujemy nowe życie, a gdy je stracimy przez grzech możemy na nowo odzyskać przez pokutę i zanurzenie w Krew Baranka w sakramencie pojednania. „Weźmijcie Ducha Świętego, którym odpuścicie grzechy są im odpuszczone…”. Tak więc symbolika gołębicy mówi nam, że Duch Święty stwarza nowe życie i je odnawia.

W 1905 r. Piłsudski myślał o wolnej Polsce i poprosił Żeromskiego, aby pojechał do Wyspiańskiego, aby on napisał hymn do narodu. Chciał w ten sposób pobudzić umysły Polaków do myślenia o wolnej Polsce. Żeromski wypełnia polecenie Piłsudskiego, udając się do Wyspiańskiego, zastaje go zasępionego, zadumanego, ze spuszczona głową. Żeromski przedstawia prośbę: Mistrzu! Piłsudski prosi, aby pan napisał hymn do narodu, żeby pobudzić myśl o wolnej Polsce w społeczeństwie. Jakże ja mogę nawoływać ja jestem urzędnikiem. I wziął kartkę i napisał wypowiedzenie, a z drugiej szuflady wyciąga kartkę i daje mówiąc weź pan to już jest ten hymn ja już dawno go napisałem. Żeromski bierze tekst i czyta:

Zstąp, Gołębica, Twórczy Duch,
byś myśli godne wzbudził w nas,
ku Tobie wznosim wzrok i słuch,
spolnie żyjący, wzrośli wraz.
Który się zwiesz Biesiadą dusz,
Wszechmogącego Boży dar,
płomieniem duszom piętno włóż,
przez czułość serc, zdrój żywy, żar,
Zbrój nas we siedem darów łask,
Prawicą Ojca ojce wskrzesz,
w Obrzędzie roztocz wieszczy blask,
we Słońce dusze w lot Twój bierz.
Zestąp, Światłości, w zmysłów mrok,
dobądź serc naszych zapał z łon,
by człowiek przemógł cielska trok
i mocen wzniósł się w męski ton.
Odwołaj wroga z naszych dróg,
W pokoju pokój zbawczy nam,
powiedziesz nas Wieszczący Bóg,
przejdziemy cało złość i kłam.
Zwól przez Cię w Tobie Ojca znać,
zwól, by był przez Cię poznan Syn,
zwól w Tobie Światłość światu dać,
zwól z Wiarą wieków podjąć CZYN.

Wznosimy zatem wzrok i słuch ku Tobie Duchu Święty, a Ty zstąp Gołębico, Twórczy Duch, by myśli godne wzbudzić w nas.

Ks. Marian Bocho