Kolegiata pw. Bożego Ciała w Jarosławiu

Akt odnowienia poświęcenia miasta i jego mieszkańców Niepokalanemu Sercu NMP, odczytany przez burmistrza Andrzeja Wyczawskiego po Apelu Jasnogórskim, u stóp odnowionego pomnika kolumnowego, poprzedzony został uroczystą, koncelebrowaną Mszą św. pod przewodnictwem Metropolity Przemyskiego, Arcybiskupa Józefa Michalika. Eucharystia sprawowana była w kościele Trójcy Świętej. Obok licznie zgromadzonych mieszkańców miasta, wzięli w niej udział m.in. księża pracujący w okolicznych parafiach, jarosławscy parlamentarzyści i przedstawiciele władz miasta. Oprawę muzyczną uroczystości zapewniła orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej z pobliskiego Pruchnika.
 

Nieco zapomniany przez ogół społeczeństwa miasta pomnik Matki Bożej Niepokalanej odnowiony został kosztem budżetu miasta. Inicjatorem tego bardzo potrzebnego przedsięwzięcia było Stowarzyszenie Miłośników Jarosławia, które pismem skierowanym w 2007 r. do burmistrza Jarosławia, podkarpackiego konserwatora zabytków oraz do parafii Trójcy Przenajświętszej, przypomniało o walorach historycznych i artystycznych pomnika. Członkowie stowarzyszenia zaproponowali wpisanie tego obiektu do rejestru zabytków i podjęcie starań zmierzających do wykonania jego konserwacji. Wykonanie tych prac było konieczne, bowiem niewłaściwie odnawiany przez dziesięciolecia pomnik z naturalnego kamienia, w dużej mierze zatracił swe nieprzeciętne walory estetyczne i artystyczne. Niejako przy okazji prac konserwatorskich pomnik ogrodzony został ażurowym, metalowym ogrodzeniem, nawiązującym wyglądem do ogrodzenia oryginalnego, znanego z fotografii wykonanych na początku XX wieku.

Warto przy tej okazji przypomnieć, że charakterystyczna statua, w formie wysokiej kolumny z figurą Matki Bożej Niepokalanej, ustawiona została w 1904 roku przy ówczesnej ulicy Krakowskiej, gdzie dawniej była studnia. Była to inicjatywa działającego przy jarosławskim kościele farnym (obecna Kolegiata Bożego Ciała) Komitetu Mariańskiego, w 50-tą rocznicę ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny. Pomnik jarosławski wzorowany jest prawdopodobnie na kolumnowym pomniku Niepokalanej, ustawionym w 1857 roku na Placu Hiszpańskim w Rzymie, w trzecią rocznicę ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu NMP. Przy rzymskim pomniku od czasu jego ustawienia, corocznie w dniu święta Niepokalanego Poczęcia NMP odbywają się modlitwy wiernych z udziałem Papieża.

Dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny ogłoszony został uroczyście 8 grudnia 1854 roku przez Piusa IX, bullą (dokumentem papieskim) „Ineffabilis Deus”. Najważniejszy fragment tego dokumentu brzmi: …ogłaszamy, orzekamy i określamy, że nauka, która utrzymuje, iż Najświętsza Maryja Panna od pierwszej chwili swego poczęcia, na podstawie szczególnej łaski i przywileju wszechmogącego Boga, mocą przewidzianych zasług Jezusa Chrystusa, Zbawiciela rodzaju ludzkiego – została zachowana, nietknięta od wszelkiej zmazy grzechu pierworodnego, jest prawdą przez Boga objawioną i dlatego wszyscy wierni powinni w nią wytrwale i bez wahania wierzyć. Ogłoszenie tego dogmatu uznawane jest powszechnie za pierwszy przypadek we współczesnej historii wypowiedzi papieża ex cathedra (łac. z katedry), czyli zgodnie z obowiązującą doktryną katolicką – w sposób nieomylny. Wydarzenie to miało miejsce jeszcze przed ogłoszeniem (w 1870 roku) konstytucji dogmatycznej Pastor aeternus (po jej ogłoszeniu jedyny raz, jak dotychczas, w formie tej wypowiedział się Pius XII, ogłaszając w 1950 roku dogmat o Wniebowzięciu NMP).

Przedstawienie Matki Bożej na pomniku kolumnowym nie jest przypadkowe, bowiem kolumna jest między innymi symbolem połączenia ziemi z niebem (za pośrednictwem Matki Bożej, w kulturze chrześcijańskiej wierni żyjący na ziemi wypraszają łaski u Boga w niebie). Tak pojęta symbolika sprawiła, że tradycja umieszczania figur Matki Bożej na pomnikach kolumnowych jest dość odległa, gdyż sięga początków XVII wieku. Po raz pierwszy nastąpiło to w 1614 roku, kiedy to na polecenie papieża Pawła V, przed bazyliką Santa Maria Maggiore w Rzymie ustawiono na marmurowej kolumnie brązową rzeźbę Niepokalanej. Martyka stała na półksiężycu, trzymając Dzieciątko Jezus, które przebija krzyżem węża.

Niepokalana z jarosławskiego pomnika ukazana została w typowym dla tego rodzaju przedstawień ujęciu ikonograficznym. Postać z rozpuszczonymi, falującymi włosami i rękami złożonymi na piersi, stoi w kontrapoście (ciężar ciała oparty na jednej nodze, podczas gdy druga noga jest lekko wysunięta do przodu) na ziemskiej półkuli i sierpie księżyca. Prawa stopa depcze głowę węża. Wokół głowy umocowany został, wykonany z pozłoconego metalu, nimb z 12 gwiazd. Takie przedstawienie Matki Bożej nawiązuje do fragmentu Apokalipsy Świętego Jana: „Niewiasta obleczona w słońce i księżyc pod jej stopami, a na jej głowie wieniec z gwiazd dwunastu”. Na cokole kolumny wyryty został napis inskrypcyjny o treści: „Do Ciebie się uciekamy o Maryo Królowo” oraz data „1854-1904”.

Jarosławski pomnik Niepokalanej powstał w renomowanej pracowni kamieniarsko-rzeźbiarskiej Józefa Kuleszy (1859-1923), funkcjonującej na przełomie XIX i XX wieku przy ulicy Rakowickiej w Krakowie. Wyroby pochodzące z tego warsztatu spotkać można na wielu cmentarzach, placach i w kościołach Polski południowo-wschodniej, chociaż główne ich skupisko znajduje się w Krakowie. Aktywną działalność Józef Kulesza prowadził również w Jarosławiu. Pod koniec XIX wieku swoje usługi reklamował w lokalnej prasie jarosławskiej. Polecał wykonawstwo wszelkich robót fabrycznych i pomnikowych z piaskowca, marmuru, granitu i seynitu. Jak głosiła reklama, zakład posiadał na składzie wielki zapas gotowych pomników. Oferował również wykonawstwo grobów familijnych, według własnych lub dostarczonych projektów. Ponadto podejmował się wszelkich reperacyj wchodzących w zakres sztuki kamieniarsko-rzeźbiarskiej. W Jarosławiu Józef Kulesza zrealizował kilka prac rzeźbiarsko-kamieniarskich. Wykonał między innymi dwie figury świętych dominikańskich, które w 1886 roku umieszczone zostały na bramie wjazdowej do jarosławskiego sanktuarium Matki Bożej Bolesnej. Jego dziełem jest też, wykonany w 1895 roku, ołtarz w Kaplicy Zjawienia zwanej Studzienką oraz tablica marmurowa, wmurowana naprzeciw ambony w 1887 roku na pamiątkę odnowienia kościoła dominikańskiego. Kilka prac powstałych w pracowni Józefa Kuleszy znajduje się na jarosławskim Starym Cmentarzu, z których najbardziej okazały jest nagrobek majora Leona Czechowskiego. Przedstawia umieszczoną na wysokim cokole postać kobiety – płaczki, klęczącej u stóp krzyża z tondem zawierającym wizerunek Madonny Jasnogórskiej. Pomimo braku sygnatury, z dużą dozą prawdopodobieństwa można również przyjąć, że w krakowskiej pracowni Józefa Kuleszy wykonana została także uskrzydlona postać dominikańskiego świętego Wincentego Ferreriusza. Umieszczono ją na wybudowanym pod koniec XIX wieku grobowcu jarosławskich Dominikanów.

Zbigniew Zięba